ADHD en de overgang: waarom je klachten ineens harder aankomen
Je bent 47, je hebt je leven jarenlang draaiende gehouden met lijstjes, agenda's en een flinke dosis wilskracht. En dan, zonder duidelijke reden, valt het uit elkaar. Je vergeet afspraken die je vroeger moeiteloos onthield. Je hoofd voelt vol watten. Je bent sneller geïrriteerd en je slaapt slecht. Veel vrouwen denken op dat moment dat ze het gewoon niet meer aankunnen, of erger, dat er iets mis is met hun geheugen.
Wat er vaak echt gebeurt, is dit: ADHD en de overgang komen samen, en die twee versterken elkaar. Voor sommige vrouwen is dit het moment waarop ze voor het eerst vermoeden dat er meer speelt dan drukte alleen. In dit artikel leg ik uit waarom de overgang je ADHD wakker kan schudden, welke signalen daarbij horen, en wat je zelf kunt doen om weer wat rust te vinden.
Waarom de overgang je ADHD wakker schudt
Om dit te snappen moet je iets weten over oestrogeen. Dit hormoon doet veel meer dan je menstruatie regelen. Het heeft ook invloed op dopamine, een stofje in je brein dat je helpt om te starten, te focussen en overzicht te houden. Precies de dingen waar ADHD al lastiger mee omgaat.
Tijdens de overgang daalt je oestrogeen, met flinke schommelingen onderweg. Minder oestrogeen betekent minder ondersteuning voor je dopaminesysteem. Voor een brein dat toch al zuinig omgaat met die stof, voelt dat als een dubbele klap. De strategieën die je jaren gebruikte om je ADHD te compenseren, werken ineens minder goed.
Dat verklaart waarom klachten die jarenlang beheersbaar waren, in deze levensfase opeens luider worden. Je bent niet slordiger geworden. Je hebt geen wilskracht verloren. Je brein krijgt simpelweg minder hormonale rugdekking dan voorheen.
Vaak begint dit al in de perimenopauze, de jaren vóór je laatste menstruatie, wanneer je hormonen het meest heftig schommelen. Je bent dan misschien pas begin veertig en denkt nog helemaal niet aan de overgang. Juist daardoor komt de terugval als een verrassing. Gelukkig groeit de aandacht voor dit onderwerp. Artsen en onderzoekers zien steeds duidelijker dat vrouwen met ADHD in deze fase extra ondersteuning kunnen gebruiken, in plaats van het advies om nog wat beter je best te doen.
Wat merk je precies?
Elke vrouw ervaart dit anders, maar er zijn een paar signalen die ik keer op keer terughoor. Misschien herken je jezelf in een deel ervan:
- Je concentratie brokkelt af. Je leest een alinea drie keer en snapt hem nog niet.
- Je vergeetachtigheid neemt toe. Namen, woorden, waar je je sleutels legde.
- Je voelt je emotioneler en reageert feller dan je zou willen.
- Je nachten zijn onrustig, en overdag ben je daardoor nog minder scherp.
- Kleine taken voelen als een berg. Beginnen lukt gewoon niet.
- Je innerlijke onrust neemt toe, ook op momenten dat er niets aan de hand is.
Wat het verwarrend maakt, is dat overgangsklachten en ADHD-klachten sterk op elkaar lijken. Wazig hoofd, vergeetachtigheid en stemmingswisselingen horen bij allebei. Daardoor is het soms lastig te ontwarren wat nu waarvan komt. En dat hoeft ook niet meteen, zolang je maar weet dat de combinatie echt bestaat en dat je er iets aan kunt doen.
Herken je veel in dit rijtje en vraag je je af of ADHD bij jou een rol speelt? Een gratis ADHD zelftest geeft je een eerste indicatie op basis van herkenbare klachten. Zo'n test stelt geen diagnose, maar helpt je wel om je verhaal scherper te krijgen voordat je het eventueel met je huisarts bespreekt.
Ingrid dacht dat ze vroege dementie had
Ik denk aan Ingrid, een vrouw die ik sprak toen ze net 50 was geworden. Ze werkte al twintig jaar op dezelfde afdeling en gold als iemand op wie je kon bouwen. In een paar maanden tijd veranderde dat. Ze miste deadlines, raakte de draad kwijt in vergaderingen en kwam thuis volledig leeg. 's Nachts lag ze wakker en piekerde ze of ze wel goed genoeg was.
Haar eerste gedachte was schrikbarend concreet: beginnende dementie. Ze durfde het amper hardop te zeggen. Bij de huisarts bleek daar gelukkig niets van te kloppen. Wat wel naar boven kwam, was een patroon dat er haar hele leven al was geweest, maar dat ze altijd had weggewerkt met structuur en hard werken. Onder de hormonale schommelingen van de overgang lukte dat wegwerken niet meer.
Voor Ingrid was dat inzicht een opluchting. Niet omdat het probleem meteen weg was, maar omdat ze eindelijk woorden had voor wat ze voelde. Ze ging het gesprek aan over passende begeleiding, paste haar dagindeling aan en werd milder voor zichzelf. Haar verhaal is geen belofte dat het bij iedereen zo loopt. Maar het laat wel zien hoe vaak de overgang de druppel is die een levenslang patroon zichtbaar maakt.
Geef je brein in deze fase extra steun
Je kunt de overgang niet uitstellen en je ADHD niet wegdenken. Wat je wel kunt doen, is je omgeving zo inrichten dat je brein minder hard hoeft te werken. Dit zijn de aanpakken die in de praktijk het meeste opleveren.
Maak alles zichtbaar
Vertrouw in deze periode minder op je geheugen en meer op wat je kunt zien. Eén centrale plek voor je afspraken, een grote kalender aan de muur, briefjes op ooghoogte. Hoe minder je hoeft te onthouden, hoe meer ruimte er overblijft voor de dingen die er echt toe doen.
Bescherm je slaap
Slecht slapen maakt zowel je klachten in deze periode als je ADHD zwaarder. Een vast ritme, een koele slaapkamer en je telefoon buiten handbereik klinken saai, maar ze werken. Slaap je al langere tijd slecht, lees dan mijn artikel over ADHD en slaapproblemen voor concrete stappen.
Kies bewegen dat je leuk vindt
Beweging geeft je dopaminesysteem een natuurlijk zetje en helpt tegen stress en sombere buien. Het hoeft geen zware sportschool te zijn. Een stevige wandeling, dansen in de keuken of fietsen naar de winkel telt net zo goed. De beste beweging is die je volhoudt.
Werk samen in plaats van alleen
Je hoeft dit niet in je eentje te dragen. Vertel je partner, een vriendin of een collega wat er speelt, zodat een herinnering niet voelt als bemoeienis maar als hulp. Iemand die zegt "we moeten over tien minuten weg" doet precies wat jouw brein in deze fase minder makkelijk zelf doet. Zulke afspraken maken het teamwork in plaats van iets waar je je voor schaamt.
Wees mild voor jezelf
Dit is misschien wel het lastigste punt. Je bent gewend om alles zelf op te lossen, en nu lukt dat even minder. Dat zegt niets over je waarde. Herstel telt zwaarder dan perfectie. Een taak die half af is, is meer waard dan een taak waar je uit schaamte helemaal niet aan begint.
Wanneer is het slim om hulp te zoeken?
Deze levensfase is op zich geen ziekte, en ADHD-achtige klachten die erbij opkomen betekenen niet automatisch dat je een stoornis hebt. Toch zijn er momenten waarop een gesprek met een professional verstandig is.
Merk je dat je werk, je relaties of je gevoel van eigenwaarde structureel onder druk staan? Stapelen de gemiste afspraken, de somberheid en de uitputting zich op? Dan is het een goed idee om naar je huisarts te gaan. Die kan met je meekijken, andere oorzaken uitsluiten en je zo nodig doorverwijzen naar een specialist. Betrouwbare, medische achtergrond over ADHD vind je op Thuisarts.nl over ADHD.
Vertel bij zo'n gesprek gerust dat je klachten samenvallen met de overgang. Niet elke behandelaar denkt daar meteen aan, terwijl juist die combinatie om een aangepaste aanpak vraagt. Vrouwen worden sowieso vaak laat herkend als het om ADHD gaat. Waarom dat zo is, beschrijf ik uitgebreider in ADHD bij vrouwen.
Een zelftest of een artikel als dit kan je op weg helpen en je taal geven voor wat je ervaart. Een diagnose stellen kan het niet. Dat blijft mensenwerk, door iemand die echt met je meekijkt.
Veelgestelde vragen
Kan ADHD echt pas in de overgang ontstaan?
Nee. ADHD is er al vanaf de kindertijd, ook als niemand het toen heeft opgemerkt. Wat vaak gebeurt, is dat de hormonale schommelingen van de overgang je bestaande ADHD zichtbaarder maken. De klachten worden luider, niet nieuw.
Waarom lijken overgangsklachten zo op ADHD?
Omdat ze deels dezelfde uitingen hebben: een wazig hoofd, vergeetachtigheid, prikkelbaarheid en slaapproblemen. Doordat de dalende oestrogeenspiegel ook je dopaminesysteem raakt, versterken de twee elkaar. Daardoor is het soms moeilijk te zeggen wat precies waarvan komt.
Werkt mijn ADHD-medicatie anders tijdens de overgang?
Dat kan. Sommige vrouwen merken dat hun medicatie minder stabiel aanvoelt door de hormonale veranderingen. Bespreek dit met je arts als je twijfelt. Pas nooit op eigen houtje je dosering aan.
Ik heb nooit een ADHD-diagnose gehad. Is dit gesprek dan wel voor mij?
Zeker. Veel vrouwen komen juist in de overgang voor het eerst uit bij ADHD, omdat hun oude strategieën het laten afweten. Een zelftest en een gesprek met je huisarts zijn goede eerste stappen om uit te zoeken wat er speelt.
Gaan mijn klachten na de overgang weer weg?
Voor sommige vrouwen worden de klachten milder als de hormoonspiegels zich na de overgang stabiliseren. De onderliggende ADHD blijft, maar de heftige schommelingen nemen af. Met de juiste steun en gewoontes houd je er in de praktijk vaak veel minder last van.
Vitale Groetjes, Katja Callens
Doe de gratis ADHD Zelftest
Ontdek in 5 minuten je persoonlijke ADHD-score. Gebaseerd op DSM-5 criteria, met gedetailleerde analyse en praktische vervolgstappen.
Start ADHD Zelftest Nu
