ADHD en alcohol: waarom dat glas even rust geeft en daarna niet meer

Het is vrijdagavond. Je hoofd heeft de hele week op volle toeren gedraaid, met tien gedachten die tegelijk om aandacht vragen. Je schenkt een glas in, neemt een paar slokken, en daar is het. De ruis zakt weg. Je schouders zakken naar beneden. Voor het eerst die dag voelt het stil van binnen.

Ik hoor dit verhaal vaak. Niet van mensen die zichzelf "een probleemdrinker" noemen, maar van mensen die gewoon een manier hebben gevonden om het lawaai in hun hoofd zachter te zetten. En als je ADHD hebt, is dat lawaai er bijna altijd.

Precies daar zit de kern van de band tussen ADHD en alcohol. Het draait zelden om het feestje. Het draait om rust die je nergens anders lijkt te vinden.

In dit artikel leg ik uit waarom alcohol voor een ADHD brein zo aantrekkelijk voelt, waarom datzelfde glas je op de langere termijn juist tegenwerkt, en wat je kunt doen als je merkt dat je er steeds vaker naar grijpt.

Waarom voelt alcohol bij ADHD als opluchting?

Een brein met ADHD gaat anders om met dopamine, de stof die te maken heeft met beloning, motivatie en focus. Simpel gezegd: je systeem is vaker op zoek naar prikkels die even een piek geven. Alcohol geeft zo'n piek. Het dempt de innerlijke onrust en zet de eindeloze gedachtenstroom een paar uur op zacht.

Voor iemand zonder ADHD is een borrel vaak "gezellig". Voor iemand met ADHD kan het voelen als de eerste keer die dag dat het brein niet meer schreeuwt. Dat verschil is groot, en het verklaart waarom drinken zo snel een gewoonte kan worden.

Onderzoekers noemen dit zelfmedicatie. Je gebruikt iets, in dit geval alcohol, niet om high te worden, maar om een last te verlichten die er toch al was. Het Trimbos-instituut, het Nederlandse kenniscentrum voor mentale gezondheid en verslaving, wijst er ook op dat ADHD en middelengebruik vaker samen voorkomen dan je op basis van toeval zou verwachten.

Belangrijk om te weten: dit maakt je geen zwak mens. Het maakt je iemand die een oplossing heeft gevonden voor een echt ongemak. Dat de oplossing later een prijs heeft, betekent niet dat je iets verkeerd hebt gedaan.

Het rekent even je hoofd stil

De meeste mensen met ADHD beschrijven hun hoofd als een browser met veel te veel tabbladen open. Alcohol sluit tijdelijk een paar tabbladen. De piekergedachten worden zachter, de druk om iets te moeten voelt kleiner.

Het maakt sociale drukte behapbaar

Een verjaardag, een borrel op het werk, een volle kroeg. Voor een prikkelgevoelig brein is dat hard werken. Een glas neemt de scherpe randjes eraf, waardoor sociale situaties ineens minder uitputtend voelen. Wie gevoelig is voor afwijzing herkent dit vaak sterk. Meer daarover lees je in mijn stuk over rejection sensitive dysphoria bij ADHD.

Impulsiviteit: waarom "eentje" er vaak drie worden

Bij ADHD hoort vaak een zwakkere rem. Niet omdat je geen wilskracht hebt, maar omdat het stopsignaal in je brein later of zachter binnenkomt. Bij het opruimen zie je dat terug, bij online winkelen, en dus ook bij drinken.

Je zegt tegen jezelf dat je het bij één glas houdt. Maar tegen de tijd dat je merkt dat het genoeg is, staat er al een derde. Dat komt deels door tijdblindheid: het gevoel voor "hoe laat en hoeveel" is bij ADHD vaak minder scherp. Je zit lekker, de tijd verdwijnt, en het aantal glazen ook.

Daar komt bij dat de fijne, rustgevende werking na een tijdje afneemt. Het brein went aan de prikkel en vraagt om meer om hetzelfde effect te krijgen. Zo groeit een gewoonte langzaam, zonder dat er een duidelijk moment is waarop je "besloot" meer te gaan drinken.

Een avond die ik vaak terughoor

Ik denk aan een vrouw die me vertelde over haar routine. Overdag hield ze alle ballen hoog: werk, kinderen, de was, de app-groepen. 's Avonds klapte ze in elkaar van vermoeidheid, maar haar hoofd wilde niet stoppen. Een glas wijn hielp haar in slaap te vallen. Dat werkte, dacht ze.

Alleen werd ze rond drie uur 's nachts wakker en kwam ze niet meer weg. De volgende dag was ze gebroken, prikkelbaar en nog chaotischer dan anders. Om die dag door te komen leunde ze extra op cafeïne, en 's avonds was ze zo op dat het glas weer logisch voelde. De cirkel was rond.

Zij dacht lang dat ze een slaapprobleem had. Wat er onder zat, was een onrustig ADHD brein dat nooit echt tot rust kwam en een middel had gevonden dat op de korte termijn leek te werken.

Herken je jezelf in dit soort avonden? Dan kan het helpen om eerst helder te krijgen wat er onder de gewoonte ligt. Een gratis ADHD zelftest geeft je een eerste indicatie of jouw klachten passen bij ADHD. Zo'n test stelt geen diagnose, maar hij helpt je wel de juiste vragen te stellen.

Alcohol maakt je ADHD op de lange termijn juist erger

Dit is het pijnlijke deel. Datzelfde middel dat vanavond rust geeft, versterkt morgen precies de klachten waar je last van hebt.

Je slaap wordt slechter, niet beter

Alcohol helpt je sneller in slaap vallen, maar het verstoort de diepe slaap en de droomslaap die je brein nodig heeft om te herstellen. Je wordt vaker wakker en staat minder uitgerust op. En slecht slapen maakt ADHD klachten bijna altijd heftiger: minder focus, kortere lont, meer chaos. Hoe dat precies werkt, beschrijf ik in ADHD en slaapproblemen.

Je emoties gaan harder schommelen

Veel mensen met ADHD voelen emoties intens en hebben moeite ze te reguleren. Alcohol verzwakt de rem daar nog verder. Kleine frustraties worden groot, en de kater brengt vaak somberheid of schuldgevoel mee. Zo drink je een probleem weg dat er daarna groter uitkomt.

Let extra op bij medicatie

Gebruik je medicatie voor ADHD? Combineer die niet zomaar met alcohol. Stimulerende middelen kunnen het gevoel van dronkenschap maskeren, waardoor je makkelijk meer drinkt dan je denkt, en de combinatie belast je lijf. Wil je weten wat voor jou veilig is, bespreek dat dan altijd met je arts. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies.

Wat je kunt doen als je dit patroon herkent

Het mooie is: als je snapt waaróm je grijpt naar dat glas, kun je iets aan de behoefte eronder doen in plaats van aan het symptoom.

Begin met kijken naar de functie. Drink je vooral om te ontspannen, om te slapen, om sociale drukte aan te kunnen, of om een moeilijke emotie weg te nemen? Elk van die behoeftes heeft ook een andere uitweg. Rust kun je zoeken in beweging, een warme douche of tien minuten buiten. Slaap verbetert vaak meer van een vast ritme dan van een glas wijn.

Experimenteer klein. Spreek met jezelf af dat je twee avonden per week niet drinkt en kijk wat er gebeurt met je slaap, je humeur en je focus. Je verzamelt zo je eigen bewijs, zonder jezelf meteen alles te ontzeggen.

Wees mild voor jezelf. Een patroon dat in jaren is ontstaan, verander je niet in een week. Terugval hoort erbij en zegt niets over of je het kunt.

En misschien wel het belangrijkste: je hoeft dit niet alleen op te lossen. Praat met je huisarts, een ADHD behandelaar of de verslavingszorg als je merkt dat drinken een vaste plek in je leven inneemt of dat het minderen niet lukt. Daar zit geen oordeel, wel hulp. Wie eerst beter wil begrijpen of ADHD een rol speelt, kan de symptomen bij volwassenen nalopen en van daaruit een gerichte stap zetten.

Veelgestelde vragen

Waarom worden sommige mensen met ADHD juist rustig van alcohol?

Omdat alcohol de innerlijke onrust en de constante gedachtenstroom tijdelijk dempt. Voor een ADHD brein, dat vaak op zoek is naar rust en prikkelregulatie, voelt dat als opluchting in plaats van als een kick. Dat verklaart waarom het zo aantrekkelijk kan zijn.

Hebben mensen met ADHD vaker een alcoholprobleem?

Uit onderzoek blijkt dat ADHD en problematisch alcohol- en middelengebruik vaker samen voorkomen. Dat komt door een combinatie van impulsiviteit, dopamineregulatie en de neiging tot zelfmedicatie. Het is een verhoogd risico, geen zekerheid: lang niet iedereen met ADHD drinkt te veel.

Mag je alcohol drinken als je ADHD-medicatie gebruikt?

Wees hier voorzichtig mee. Stimulerende medicatie kan het gevoel van dronkenschap maskeren en de combinatie belast je lichaam. Er is geen algemeen antwoord dat voor iedereen klopt, dus bespreek jouw situatie en dosering altijd met de arts die je medicatie voorschrijft.

Betekent het dat ik ADHD heb als ik drink om te ontspannen?

Nee. Veel mensen ontspannen met een glas zonder dat er ADHD in het spel is. Het gaat om het bredere plaatje: aanhoudende onrust, concentratieproblemen, impulsiviteit en de neiging om die met alcohol te sussen. Een zelftest kan een eerste indicatie geven, maar alleen een professional kan een diagnose stellen.

Waar kan ik terecht als ik me zorgen maak over mijn drinken?

Je huisarts is een goede eerste stap en kan je doorverwijzen. Ook de verslavingszorg biedt hulp zonder oordeel, en als je vermoedt dat ADHD meespeelt, kan een ADHD behandelaar naar het geheel kijken. Hoe eerder je erover praat, hoe lichter de stap voelt.

Vitale Groetjes, Katja Callens

Lees ook

Dagelijks Leven

ADHD en geld: waarom je saldo op is voordat je het doorhebt

Lees meer →

Dagelijks Leven

ADHD paralysis: waarom je vastloopt terwijl je wéét wat je moet doen

Lees meer →

Dagelijks Leven

ADHD en relaties: waarom liefde soms zo veel energie kost

Lees meer →